Na zo'n 25 jaar in organisaties herken ik het steeds weer. Een directeur of manager die trajecten heeft doorlopen. Soms meerdere. Goede trajecten, met goede begeleiders en coaches. Die zichzelf goed kent, zijn patronen haarfijn kan beschrijven. En toch, zichzelf elke keer weer opnieuw herhaalt en in dezelfde, hinderende patronen duikelt.
Dat is niet omdat die trajecten niet deugen. Maar omdat bewustzijn in leiderschap zich ontwikkelt in lagen (zie mijn vorige artikel). En de diepste laag komt: precies dan als jij er klaar voor bent.
De reis die de meeste leiders maken Het begint met kennis en vaardigheden. Hoe voer je een goed gesprek, hoe geef je feedback, hoe stuur je aan op resultaat. Zinvol. Noodzakelijk. Dan komt het bewustzijn. Je leert je eigen gedrag kennen. Je herkent je valkuilen. Je krijgt inzicht in wat je drijft, wat je belemmert, wat je meeneemt in hoe je leidt. Coaches, leiderschapsprogramma's, zelfreflectie — ze dragen allemaal bij aan deze laag. Ook hier: zinvol. Noodzakelijk.
En dan is er een moment waarop je merkt, als je heel eerlijk bent, dat je niet verder komt. Of toch, het anders wil. Of iets anders wil. Je weet wat je doet. Je begrijpt waarom. En toch doe je het nog steeds. In dezelfde vergadering, met dezelfde mensen, op hetzelfde beslissende moment, zeker onder spanning; val je terug in een zelfde patroon.
Dat is niet omdat je te weinig hebt geleerd. Het is omdat er een laag onder zit die je nog niét hebt onderzocht.
De laag die stuurt Er is een verschil tussen wat je onderdrukt en wat je verdrongen hebt. Onderdrukken is bewust — je zet iets opzij, je kiest ervoor het niet te laten zien. Omdat je geleerd hebt dat het jou en de ander niet verder helpt. Verdringing is onbewust. Wat te pijnlijk, te bedreigend of te onverenigbaar was met wie je moest zijn, heeft een plek gekregen buiten je bewustzijn. Niet als keuze. Als overlevingsmechanisme.
Die verdrongen laag verdwijnt niet. Ze loopt mee in elke vergadering, elk besluit, de manier waarop je spanning draagt of vermijdt, of de manier waarop je je wel of niet kan verbinden. Een overlevingsstrategie, maar die zijn houdbaarheidsdatum heeft overschreden.
Je voelt het soms. Niet overdag, wanneer je in de modus staat en de agenda loopt. Dan gaat alles "goed". Maar 's avonds. Op die onbewaakte momenten. Een vaag gevoel dat je jezelf niet volledig laat zien. Dat er iets is wat je inhoudt op precies de momenten dat het ertoe doet. Dat er meer in je zit dan er uitkomt. Je toch eigenlijk niet jezelf bent.
Je kunt er niet goed de vinger op leggen. Je weet niet waar het vandaan komt. Dat is geen toeval, zo werkt het onbewuste nu eenmaal. Wat je niet ziet, kun je ook niet benoemen.
Wat er dan nodig is Reflectie is kijken naar je gedrag — wat deed ik, hoe reageerde ik, wat had ik beter kunnen doen? Waardevol. Maar zelfreflectie gaat een laag dieper: het is kijken naar de laag die dat gedrag aanstuurt, nog vóórdat je iets zegt of doet. Waar is dit probleem een oplossing voor?
Die laag is niet bereikbaar via gesprekken en sparren alleen. Niet enkel via analyse. Niet via nog meer lezen.
Deze laag is bereikbaar via het lichaam dat registreert ook wat het hoofd ontkent, en reageert al vóórdat je bewust een keuze maakt. Via het systeem van herkomst; want wat ooit bescherming was in je gezin van herkomst, loopt vandaag nog mee in de boardroom.
De directeur die als oudste kind altijd de boel trok, trekt de boel nog steeds, alleen nu in zijn organisatie, alleen, zonder om hulp te vragen. Het team ervaart hem als krachtig. Hij ervaart zijn rol regelmatig als zwaar. Hij weet niet goed waarom. Niet omdat zijn werk te veel is. Maar omdat hij het draagt zoals hij het thuis leerde: alleen, en zonder klagen.
Dat patroon zag hij pas toen hij het kon zien. In een opstelling. Verwonderd kijkend naar zijn verstrikking, in plaats van er steeds maar weer in blijven hangen. Dat zichtbaar maken geeft je de keuze terug. Je hoeft alleen bereid te zijn het aan te kijken.
Waarom de diepste laag later komt Het is dus geen zwakte dat je deze laag nog niet kent. Het is logisch. Het is groei van bewustzijn. Op 'n moment ben je klaar om je te verhouden tot wat er dieper ligt. De laag die niet zichtbaar wordt via analyse, maar via aanwezigheid. Niet via meer weten, maar via anders kijken. En juist via het niet weten.
Hierover schreef ik in mijn eerdere artikel 'Zeven bewustzijnsstadia in leiderschap'. Ergens op de grens van stadium 3 en 4 — tussen de presterende manager en de bewuste leider — begint precies deze beweging. Van wat je doet, naar vanuit welke innerlijke plek je het doet. Van binnen naar buiten.
Verborgen Leiderschap gaat over die beweging. Niet als vervanging van wat je al hebt doorlopen. Als de volgende stap - voor wie voelt dat die stap er nu is.
Tot slot Ik schrijf dit niet alleen als begeleider. Ik schrijf het als iemand die deze laag zelf heeft moeten vinden.
Het herkennen en erkennen van wat er onbewust met me meeliep uit mijn gezin van herkomst — in mijn manier van doen, in hoe ik me verhoud tot anderen, in mijn zijn — heeft me vrijer gemaakt. Dichter bij mezelf. Dichter bij wat ik hier te doen heb.
Dat is waarom ik dit werk doe.
De leiders die ik begeleid hebben allemaal één ding gemeen. Niet een crisis. Niet een gebrek aan competentie of zelfinzicht. Maar dat sluimerende gevoel — 's avonds, op die onbewaakte momenten — dat er een laag in hun leiderschap is die ze nog niet hebben aangeboord.
Een manier van aanwezig zijn die authentieker is. Die minder energie kost. Je eigen plek vol innemen. Die rust geeft, die op z'n beurt voelbaar is en doet volgen.
Dat gevoel klopt. Het wijst ergens naar.
De vraag is of je bereid bent te kijken waar het naartoe wijst.
Verborgen Leiderschap; het vrijmaken van wat al aanwezig is, maar te lang onder de oppervlakte is gebleven.
Bronnen
- Human Being Management — Eduard Baas - Zeven bewustzijnsstadia van leiderschap — Rudi Hartmans
Wat je niet ziet, stuurt wat je doet
Over de laag in je leiderschap waar de meeste trajecten niet mee werken
Dit onderzoek begint altijd met een eerste gesprek. Niet met een intake, niet met een vragenlijst, maar met kijken of het klopt, of de situatie, het gevoel en het moment er klaar voor zijn.
Als je herkent dat er een laag in je leiderschap is die je nog niet hebt aangeboord, is een vrijblijvend verkenningsgesprek de eenvoudigste volgende stap.
